Những chủ đề Nhật nói được

Dưới đây là các chủ đề Nhật cảm thấy có thể mở một buổi nói chuyện. Nhật cảm thấy như vậy là vì các chủ đề này Nhật muốn chia sẻ cho mọi người và đã có một thời gian nhất định để khảo sát một cách có hệ thống, nên có thể trình bày một cách tương đối mạch lạc và lường trước được đa số các câu hỏi từ người nghe.

Các chủ đề được chia thành 4 nhóm:

Xây dựng mạng lưới, hệ sinh thái
Kiếm tiền
Quản lý dự án và công cụ nghĩ
Kiến thức liên ngành

Các chủ đề trong 3 nhóm đầu có thể nói độc thoại trong khoảng 15-30 phút. Phần lớn các chủ đề ở đây đã có bài viết và có thể nói được ngay. Nếu người tham gia đọc trước bài viết thì không cần vào nghe. Dĩ nhiên nếu nghe thêm thì não sẽ có thêm cơ hội để liên kết ý tưởng và nảy ra câu hỏi đào sâu hơn. Nhưng cũng có một số chủ đề chưa có bài viết. Do vậy, hình thức chia sẻ tiện cho Nhật nhất là các việc người tham gia đặt các câu hỏi.

Do các chủ đề cũng liên kết nhiều với nhau nên một buổi thảo luận có thể nói nhiều chủ đề khác nhau. Điểm chuyển chủ đề tốt nhất là các câu hỏi.
Tăng sự cá nhân hóa cho người tham gia, vừa giúp Nhật xem lại kiến thức

Các chủ đề trong nhóm "Kiến thức liên ngành" thì thường độc lập với nhau và có lẽ cần nhiều thời gian trình bày độc thoại hơn. Nhật sẵn sàng chia sẻ, nhưng do chúng cần thêm sự chuẩn bị, nghiên cứu thêm, và sự chuẩn bị này có ít liên hệ tới những điều Nhật đang tập trung làm, nên Nhật muốn có được sự thong thả để hoàn thiện nội dung.

Bạn có thể xem các bản ghi hình các buổi nói chuyện trước đây để hiểu hơn cách các buổi như này diễn ra. Ngoài ra, trong CV của Nhật có liệt kê đầy đủ hơn về những gì Nhật biết. Các chủ đề đó nếu được hỏi thì vẫn trả lời được, nhưng sẽ bị tủn mủn do chưa mường tượng được về một chủ đề rõ ràng để có thể trình bày một cách có hệ thống.

Nơi thảo luận:

A. Xây dựng mạng lưới, hệ sinh thái

Mạng kết nối nhu cầu

Mạng kết nối nhu cầu là một nơi làm cho chúng ta thấy nhau rõ hơn. Người tham gia sẽ liệt kê các nhu cầu của mình. Với mỗi nhu cầu hoặc nhóm nhu cầu liên quan tới nhau, những ai quan tâm sẽ cùng đến với nhau để thảo luận, trở thành các nhóm tự hỗ trợ nhau (mutual aid). Những thông tin có được trong quá trình thảo luận sẽ được ghi lại và hệ thống hóa để những người đến sau được có thể tìm đến tài nguyên tốt nhất cho nhu cầu của mình một cách nhanh nhất. Do các cá nhân có thể tham gia vào nhiều nhóm khác nhau, nên mạng kết nối nhu cầu cũng sẽ trở thành mạng lưới kết nối các nhóm.

Kho địa điểm để chọn nơi gặp mặt

Một sản phẩm nảy sinh từ mạng kết nối nhu cầu là kho địa điểm để chọn nơi gặp mặt. Đã có nhiều dự án tổng hợp địa điểm như Foody, Google Maps, D.Map, tại sao lại cần thêm một nơi như vậy làm gì? Lý do là vì chúng chưa đủ để đáp ứng các nhu cầu đặc thù rất đa dạng của mỗi người. Người dùng khi vào các dịch vụ đó phải chấp nhận sự phân loại mà các dịch vụ đó tạo ra, và phải chấp nhận dữ liệu bị các dịch vụ đó kiểm soát. Trong khi một nơi xem người dùng là trung tâm thì phải trao sự phân loại và kiểm soát dữ liệu về tay họ.

Kho tài nguyên cho các nhu cầu thường gặp trong công việc

Hệ thống kho tri thức liên ngành

đối ⊷ thoại: Rút gọn liên kết và thống kê lưu lượng truy cập cho các dự án, tổ chức hiện diện trên nhiều nền tảng

Lấy nhu cầu của các tổ chức phi lợi nhuận làm trung tâm: thúc đẩy các cuộc đối thoại trong cộng đồng theo các mục tiêu phát triển bền vững, thúc đẩy sự hợp tác đa bên, liên ngành
Dành cho người Việt: không gặp vấn đề với các ký tự tiếng Việt và kết quả được viết theo cách người Việt dùng ngôn ngữ
Đảm bảo sự tự do và tự trị dữ liệu của người dùng: dễ dàng tích hợp với các hệ thống bạn đang dùng (VD: Obsidian)
Hướng đến việc nâng đỡ người còn cảm thấy lập trình là một thứ đáng sợ

Phân loại câu nhập bằng tiếng Việt tự nhiên

Nếu sử dụng ChatGPT thì còn có thêm những nhược điểm khác:

Không thể đảm bảo nó luôn phân loại đúng ý mình
Chậm
Cần có mạng
Phải gửi thông tin ra ngoài
Chạy số lượng lớn thì phải tốn tiền

B. Kiếm tiền

Giúp nhau thoát nợ

Khi một người cần vay nhiều thì sẽ có 2 nguồn để vay:

Từ bạn bè, người thân
Từ các dịch vụ cho vay tín chấp, bất kể đó là vì lợi nhuận hay phi lợi nhuận

Nhưng:

Vay từ bạn bè, người thân thì khó mở lời, mà nếu đã mở lời thì cũng có vô số lý do để họ từ chối. Có những người dù có tiền và cũng quan tâm bạn bè nhưng vẫn chủ trương rằng "Không cho vay thì mất bạn. Cho vay rồi còn mất nhanh hơn"
Vay dịch vụ thì có thể không đủ điều kiện để được vay, hoặc lãi quá cao, hoặc hạn mức không đủ để xử lý vấn đề

Ai cũng biết giải pháp cho chuyện này là góp gió thành bão, nhiều người cùng tham gia hỗ trợ họ. Một trong những cách thường gặp là Gây quỹ cộng đồng, như mở tài khoản trên Thiennguyen.app hay GoFundMe rồi vận động mọi người tham gia, chia sẻ. Nhưng giải pháp này có những vấn đề, ở cả phía cá nhân người cho tiền cũng như ở mô hình. Với người cho tiền, dù sự giúp đỡ người khác làm con người cảm thấy cuộc sống có ý nghĩa, việc mất tiền vẫn làm cho tâm lý của họ bị đau. Với mô hình, nó không chú trọng vào việc xây dựng cộng đồng hay thay đổi hệ thống, mà chỉ dừng ở mức từ thiện.

Song song với việc xây dựng các hình thức kinh tế thay thế phi tư bản, một giải pháp cho tình trạng này là thành lập một quỹ vi mô với mục đích giúp đỡ nhau hơn là kiếm tiền, nhưng vẫn đem lại lợi ích hợp lý cho người cho vay. Nếu bạn đã từng cho bạn bè mình mượn tiền và muốn chuyện này được giải quyết triệt để hơn, bạn có thể cân nhắc tham gia quỹ.

Tôi đi làm nhân viên đòi nợ

3 tháng đầu năm 2025 tôi làm nhân viên đòi nợ FE ở Bình Dương. Tôi đã có những trải nghiệm gì?

Các hình thức tài chính thay thế, kinh tế thay thế

Khi nói đến tài chính và kinh tế, chúng ta thường mặc định đó là những gì thuộc về ngân hàng, thị trường vốn, tín dụng và đầu tư. Trên thực tế, hệ thống tài chính chủ lưu mà chúng ta đang sống cùng được thiết kế chủ yếu để phục vụ cho tư bản, với mục tiêu trung tâm là tối đa hoá lợi nhuận.

Hệ thống này vận hành dựa trên một giả định nền tảng: nguồn lực là khan hiếm, và vì vậy các cá nhân, doanh nghiệp và quốc gia phải cạnh tranh với nhau để giành quyền tiếp cận các nguồn lực đó. Trong logic này, tiền trở thành công cụ sinh lời, còn con người, cộng đồng và thiên nhiên thường bị xem là chi phí hoặc đầu vào cần tối ưu hoá.

Tuy nhiên, không phải mọi quan hệ kinh tế đều vận hành theo logic cạnh tranh và tích luỹ. Bên cạnh dòng chảy tài chính chủ lưu, vẫn luôn tồn tại và đang hồi sinh những hình thức tài chính và kinh tế thay thế, đặt trọng tâm vào nhu cầu thực, sự hợp tác và khả năng tự chủ của cộng đồng.

Có thể kể đến các quỹ tín dụng vi mô, nơi vốn được tạo ra để phục vụ sinh kế chứ không phải để đầu cơ; các cộng đồng có chủ đích, nơi con người cùng nhau tổ chức sản xuất, tiêu dùng và chia sẻ nguồn lực dựa trên giá trị chung; hay các câu lạc bộ tiêu dùng, nơi người tiêu dùng liên kết lại để hỗ trợ nhà sản xuất nhỏ, minh bạch và bền vững hơn.

Những mô hình này đặt lại câu hỏi cốt lõi:

Tài chính rốt cuộc phục vụ ai?
Giá trị được đo bằng lợi nhuận, hay bằng khả năng duy trì sự sống và phẩm giá con người?
Và liệu chúng ta có thể tổ chức kinh tế dựa trên đủ dùng, hợp tác và tái tạo, thay vì chỉ dựa trên khan hiếm và cạnh tranh?

Buổi nói chuyện này mời gọi chúng ta nhìn về các giải pháp thay thế đó như là cách để tưởng tượng khác về kinh tế, gần hơn với đời sống, cộng đồng và giới hạn sinh thái mà chúng ta đang đối mặt.

Chương trình kế toán văn bản thuần

Khi cần ghi chép chi tiết các giao dịch, các chương trình như MoneyLover hay Excel thường cứng nhắc trong việc thiết lập danh mục tài khoản, tách giao dịch hay sử dụng bút toán kép, không có các báo cáo nâng cao cũng như kết hợp dữ liệu với các chương trình khác được. Các chương trình kế toán văn bản thuần (plain-text accounting) sẽ giải quyết được chuyện đó.

C. Quản lý dự án và công cụ nghĩ

Xóa mù công nghệ: Làm sao để làm chủ máy tính, làm chủ dữ liệu?

Chúng ta hay nghe báo đài, mạng xã hội nói nhiều về "chuyển đổi số", "công dân số", "trí tuệ nhân tạo", "cách mạng 4.0", "máy tính lượng tử", v.v. Nhưng sau những lần tham dự các tập huấn về các chủ đề đó, bạn đã thấy những vật lộn của mình với máy tính đã bớt đi được bao nhiêu? Hay tất cả những gì bạn được giới thiệu là lại một app mới, vốn sau một thời gian sử dụng lại thấy nó có đủ vấn đề, còn niềm tin rằng mình là người dốt công nghệ vẫn còn ở đó?

Nếu bạn muốn:

Quản lý và xử lý được thông tin, dữ liệu, kiến thức của mình một cách hiệu quả
Không phải tốn tiền thuê cho những thứ mà mình có thể làm được, hoặc thậm chí tự mình làm sẽ tốt hơn. Không muốn bị phụ thuộc vào người khác
Có những gợi ý tốt hơn trong việc pháp triển cá nhân và sự nghiệp, đem lại nhiều cơ hội, nhiều sự thú vị và ý nghĩa cho bạn hơn

Thì các buổi đáp ứng nhu cầu học cách sử dụng công cụ và tư duy lập trình cho nhu cầu công việc là dành cho bạn.

Thúc đẩy sự hợp tác giữa các thành viên trong mạng lưới

Minh họa, thị giác hóa thông tin

Thứ cần được thị giác hoá	Nhu cầu, yêu cầu, mục đích	Loại hình minh họa đáp ứng yêu cầu
Bộ dữ liệu	Giữ được sự chính xác của số liệu	Biểu đồ dữ liệu (chart, plot)
Ý tưởng, cấu trúc	Làm rõ lập luận, thể hiện được sự vận động của các khái niệm	Sơ đồ kiến thức (diagram)
Mạng lưới các mối quan hệ	Thể hiện được sự liên kết hoặc rời rạc của các nút, sự biến thiên phi tuyến giữa các đại lượng	Đồ thị mạng lưới (graph)
Một nội dung hoặc thông điệp	Tạo sự bắt mắt, cuốn hút, tương tác	Nhiều loại. Đọc ghi chú Làm thông điệp trở nên hấp dẫn và trải nghiệm được để biết thêm chi tiết

Công cụ viết bài, quản lý nội dung, kiến thức

Word không thể hiện được tính liên văn bản

Tự làm website cá nhân

Nếu bạn chỉ cần một nơi lưu lại những gì mình ghi viết bài chia sẻ cho mọi người đọc, các mạng xã hội như Facebook là đủ. Nếu như Facebook đại trà quá và bạn muốn tạo một thương hiệu rõ hơn, Substack, Medium, Spiderum, LinkedIn Page, Notion sẽ là những trang sẽ cho khách ghé thăm ấn tượng sơ về phong cách và nội dung của bạn. Nếu bạn muốn tạo một góc thầm lặng, không quá xô bồ, hoặc ngược lại muốn xây dựng một không gian làm cho khách ghé thăm phải cảm thấy ấn tượng, trầm trồ với giao diện độc đáo, thì Weebly, Wix, Squarespace, Shopify, Blogger, Webflow, WordPress.com sẽ giúp bạn đạt được điều đó. Chỉ khi nào bạn muốn có sự kiểm soát tối đa toàn bộ trang web của bạn với chi phí thấp, thì lúc đó bạn mới cần có một website riêng.

G. Kiến thức liên ngành

Sự bất lực học được

Người làm dữ liệu đối diện với sự thiếu sót của dữ liệu thế nào?

Động học niềm tin

Đối xứng, tối ưu và dao động tuần hoàn: những lý thuyết quan trọng trong vật lý

Hình học xạ ảnh, quả cầu Riemann, và dao động tử điều hòa

Trước hết, mình muốn có một sự soi xét với các sách vật lý viết cho độc giả phổ thông. Mình không phủ nhận kiến thức chúng trình bày là chính xác, và đã miêu tả được vẻ đẹp của vật lý. Nhưng chúng vô tình khiến cho những ai khi nói đến vật lý sẽ nhớ đến các khái niệm như "thuyết tương đối", "lực hấp dẫn", "không thời gian", "hố đen", "cơ học lượng tử", "nguyên lý bất định", "hiệu ứng cánh bướm", v.v. Chúng vốn là các thành tựu của vật lý thế kỷ 20, nhưng khi quá tập trung vào những chủ đề này, thì những gì cốt lõi của vật lý đã bị bỏ quên. Bản thân mình cũng nghĩ nhiều nhà vật lý cũng không để ý đến điều này. Theo mình nghĩ, nếu phải miêu tả thế giới vật lý trong hai từ, thì đó sẽ là tính đối xứng và dao động tuần hoàn. Nếu phải giải thích hai cái này trong một bài viết ngắn, thì mình xin đề xuất bài này.

Dưới nhãn quan vật lý, thế giới là sự kết hợp của các dao động tuần hoàn. Những thứ tạo nên dao động đó được gọi là dao động tử. Nói như Sidney Coleman, nhà vật lý lý thuyết được xem là "nhà vật lý của các nhà vật lý", thì "Một nhà vật lý lý thuyết trẻ xây dựng sự nghiệp của mình bằng việc làm việc với dao động tử điều hòa ở các cấp độ càng ngày càng trừu tượng hơn." ("The career of a young theoretical physicist consists of treating the harmonic oscillator in ever-increasing levels of abstraction.").